Category Archives: Twórczość Kochanowskiego

Pieśń IX

Pieśń IX [Chcemy sobie być radzi?] – pierwszoosobowy podmiot utożsamiany zachęca do ucztowania i cieszenia się z życia, bo niewiadomo, co człowieka spotka za chwilę. Nawiąznie do filozofii epikureizmu i hasła „Carpe Diem”. Kochanowski uważa, że nie ma sensu martwić się przesadnie o przyszłość, bo tylko Bóg wie, co może przynieść nowy dzień, a ludzie nhie mają na to wpływu, Zwraca uwagę na to, by cieszyć tym, co się ma, ale też bacznie i z rozwagą tym zarządzać. Człowiek nie może ogarnąć rozumem otaczającego go świata i tego, co się w okół niego dzieje. Wystarczy jednak, że zdaje sobie sprawę z tego, że Bóg kieruje naszym życiem. Receptą na udane życie jest postawa stoicka. Odwołuje się autor do cnoty jako wystarczającego czynnika do udanego życia. Gdy nadejdzie nagłe szczęście, ludzie nie powinni popadać w skrajne oznaki radości, powinni zachować spokój. Postawa ta jest oparta na eklektyzmie filozoficznym, łączy w sobie raość życia i spokój, harmonię.

Bohaterowie

Obydwu bohaterów łączy młodość, której niedojrzałość jest uzasadniona. O nieroztropnośc młodych mówi chór w słowach „By rozum był przy młodości, nie ma takiej obfitości(…)”. Jednak Antenor wydaje się zaprzeczeniem tej regguły, gdyż stać go na trzeźwy osąd sytuacji, trwa w niezłomnej postawie, nawet za cene utraty przyjaźni księcia. Niezdecydowanie Parysa udziela się samemu królowi, który ucieka sie w tak ważnej sprawie do decyzji rady. Nie bierze pod uwagę nie tylko słów Antenora, ale także swej córki Kasandry, która ostrzega go przed zgubą Troi. Polskie realia i akcenty pozwalają twerdzić, że mit trojański jest jedynie maską pod którą ukrył poeta swój niepokój o sprawy polski (np. obrady od kierownictwem marszałka, laska marszałkowska, głosowanie przez rozstapienia, aluzja do przygotowań Polski do wojny z Moskwą o Inflanty). Dramat świadczy o tym, że już w XVI wieku można było zauważyć niepokojące decyzje i zachowania osób sprawujacych władzę, które, jak pokazała historia, niekontrolowane i niehamowane doprowadzą do upadku państwa polskiego, jak kiedyś doprowadziły do klęski Troję.

Krytyka społeczeństwa polskiego w „Odprawie posłów greckich”

Poeta apeluje do rządzących o odpowiednią do ich urzędu postawę: muszą mieć świadomość, że za ich błędy płaci całe społeczeństwo, a prywata może doprowadzic nawet do zguby państwa. Wypowiedź chóru rozpoczynająca się od słów [„Wy, którzy Rzecząpospolitą władacie (…)”] to przykład liryki apelu. Autor poaje argumenty, aby przekonać do słuszności głoszonych tez. Na koniec przestrzega pokazując skutki złego sprawowania władzy, co jednocześnie wzmacnia apel do rządzących, gdyż: „Przełożonych wystepki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa złożyły”. Rada trojańska to maska dla pokazania obrad polskiego parlamentu. Posłowie przekrzykują się, brak jest kultury dyskusji. Najmocniejsze słowa krytyki włożył poeta w usta Ulissesa, który trzeźwo ocenił sytuację mówiąc: „O nierzadne królestwo i zgnienia bliskie / Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość / Ma miejsce, ale wszystko złotem kupić trzeba”.Poeta zwraca uwagę na wychowanie młodzieży dla dobra wspólnego. Stosuje zasadę kontrastu w ukazaniu Aleksandra i Antenora, przedstawicieli młodego pokolenia. Antenor – wzór obywatela przeciwstawiony jest Aleksandrowi – przekupnemu następcy tronu. Postawa Aleksandra źle wróży przyszłości państwa. Wyraźne słowa krytyki dotyczące szlachty polskiej, której poeta wytknął zniewieściałość, skłonność do alkoholu. Takiego przeciwnika nie będzie bało się żadne państwo.